Komunikabideen eta haurren indarkeriari buruzko 3 hezkuntza-gako 

Indarkeriazko edukiek haurtzaroan duten eragina gai eztabaidagarria da, eta ez dago erantzun bakar eta argirik. Eskubideetan oinarritutako hezkuntzaren ikuspegitik, zer egin dezakegu gazteenek indarkeria horretatik babesteko gaitasunak eskura ditzaten?

 

Una niña mira con gesto serio la pantalla de un móvil

Neskato batek mugikor baten pantailari begiratzen dio serio.

"Indarkeriaren aurka nago, ongi egiteko agertzen denean,
Ongia aldi baterakoa baino ez da; egiten duen gaitza iraunkorra da."

̶ Mahatma Gandhi

 

Zein dira indarkeriazko edukiekiko esposizioaren ondorio nagusiak?

Ikus-entzunezko indarkeriak haurtzaroan duen eraginaz hitz egin ahal izateko, polemika sentsazionalistetatik edo zuhurtziagabekeriazko axolagabekeriatik urrun, psikologiako eta neurozientziako azterlan eta ikerketetatik abiatzen diren 3 kontzeptu gako ezagutu behar dira. 

Pertsona guztiei berdin eragiten ez badie ere, eta indarkeriaren irudikapen guztiek eragin bera ez badute ere, indarkeriaren eraginpean egotearen hiru ondorio kognitibo, konduktual eta emozional aipa daitezke gutxienez, hezkuntzaren ikuspegitik garrantzitsuak direnak: sentsibilizazioa galtzea, kultibatzeko eta modelatzeko efektua.
 

1. Desentsibilizazioa

Indarkeriak, benetakoa edo irudikatua izan, ondorio emozional desberdinak ditu. Horietako gehienak (beldurra, haserrea, tristura, blokeoa...) egokitzaileak dira: babesten laguntzen digute. Indarkeria (benetakoa edo ordezkatua) denboran luzatzen denean, pertsonok, nahi gabe, sentsibilizazioa galarazteko joera dugu. Indarkeriaren efektu emozionala da desentsibilizazioa, eta harekin bizitzen laguntzen digu, saihestu ezin dugunean.

Desentsibilizazioak indarkeriaren aurrean izaten ditugun erreakzio naturalek eragiten diguten deserosotasunetik babesten gaitu, hala nola, tristuratik, ezintasun-sentsaziotik edo haserrealditik, eta aurrera jarraitzeko eta bizirauteko aukera ematen digu. Ohikoa da gerrak edo tratu txarrak bizi izan dituzten haurrengan, baina gerta daiteke baita ere indarkeriazko edukiak eta beren adinerako egokiak ez direnak maiz erabiltzen dituztenengan.

 

Respuesta educativa

Hezkuntza-erantzuna

Hezkuntza-eremutik eman dezakegun erantzunari dagokionez, bi indarkeria-mota bereizi behar dira: benetakoa eta mediatikoa.

 

A. Benetako indarkeriari erantzutea (jasandako edo ikusitako indarkeria) 

Benetako indarkeriak eragindako traumaren aurrean, erantzunik onena indarkeriak eragindako haur eta nerabeen tratamendu psikologikoan espezializatutako profesionalengana jotzea da. Kasu horietan, hezkuntza-erantzunak prebentziokoa, detekziokoa, laguntzakoa eta laguntzakoa izan behar du, baina hezitzaile gisa gure irismenetik kanpo dauden konponbideak aplikatzen saiatu gabe.

Hezitzaileen (irakasleak zein senideak) prestakuntza funtsezkoa da haurren aurkako indarkeria-egoerak garaiz prebenitzeko eta detektatzeko eta lehenbailehen jardun ahal izateko. Hezitzaileak eta ikastetxeak babesteko gure koadernoan egoera horiei aurre egiteko gakoak aurki ditzakezu.

 

B. Baliabideetako indarkeriari erantzutea (informaziozkoa edo fikziozkoa)

Indarkeria mediatikoari dagokionez, hezkuntza are protagonistagoa da honako gai hauetan:

  • Hezkuntza kritikoa hedabideetan.
  • Haur eta nerabeekin elkarrizketa bat ezartzea, lehen haurtzarotik eduki kulturalei eta haien esanahi sozialari buruz.
  • Familiek eta hezitzaileek zer eduki diren egokiak hainbat adinetarako, irizpide hori garatzea.
  • Curriculumean gaur egungo komunikazio-adierazpenen azterketa txertatzea, haien analisia eta testuinguru kultural, historiko eta artistikoarekin duten harremanari buruzko hausnarketa bultzatuz.

Hezitzaileek gaitasun horiek eskuratu eta indartzeko, etengabeko hezkuntza funtsezkoa da, haurren eskura dauden formatuak eta hedabideak oso azkar aldatzen baitira.

 

2. Hazkuntza-efektua

Eduki bortitzen eraginpean egotearen ondorio kognitiboa da. Komunikabideek beste eduki batzuek baino protagonismo handiagoa ematen diotenean indarkeriari, mundua arriskuz betetako lekua den sentsazio okerra sor dezakete, txikiengan beldurrak eta segurtasunik ezak eta helduengan gehiegizko babesa ematen duten joerak sustatuz.
 

Era berean, pelikuletako, musika-bideoetako eta bideojokoetako ekintza-eszenen ikusgarritasuna baliabide artistiko deigarria da, eta produktu horien audientziak areagotzen ditu, baina zenbat eta gehiago kontsumitu, orduan eta gehiago normalizatzen ditugu, eta zabaldu eta partekatu egin ditzakegu, adin-mugak aintzat hartu gabe.
 

Gainera, indarkeriaren isla objektiboa izatea baino gehiago, sentsazionalismoak indarkeria sortzen du eta emozioak manipulatzeko modu bat da, emozioetara zuzenean jotzen baitu gertaeren analisi arrazionala saihestuz.
 

Respuesta educativa

Hezkuntza-erantzuna

 

Hazkuntza-efektua ekiditeko, funtsezkoa da hedabideetan heztea: komunikabideek, eduki-ekoizleek (zinema, serieak, bideojokoak...) eta sare sozialek nola funtzionatzen duten jakitea beharrezkoa da haien interesak ulertu ahal izateko, komunikaziokoak zein ekonomikoak eta sozialak, eta eskaintzen diguten munduaren irudia hobeto interpretatu ahal izateko.

Garrantzitsua da, halaber, haurrek txikitatik ikastea informazio-iturri desberdinak erabiltzen eta, denborarekin, iturri bakoitzak duen alborapen mota baloratzeko aukera emango dieten gaitasunak eskuratzea. Adibidez: ezin dira modu berean interpretatu azterketa akademiko baten datuak, egunkari baten informazioa, publirreportaje babestu bat edo Facebooken post bat. Sare sozialak, talde mediatikoak, ekoizleak, mezu korporatiboak... informazio-iturri bakoitzak interes desberdinei erantzuten die eta horiek ezagutzeak gure irizpidea indartzen laguntzen digu eta Interneteko buloetatik edo fake news-etatik babesten gaitu.

Ezin da beti saihestu haurrek eduki sentsazionalistak eta desegokiak kontsumitzea, baina gida ditzakegu gurekin gogoeta egin dezaten eskaintzen diguten mezuaren objektibotasunari, egokitasunari edo garrantziari buruz.
 

Komunikazio-ereduak ezagutzeak gure ikasleei jasotzen ditugun mezuetan eragiten duten alderdiak azaltzen lagun diezaguke: interesak, gaitasunak, testuingurua... Gabriela Peña en Mindmeister egindako eskema

 

3. Modelado

Modelatzea jokabide-efektu bat da, pertsonok ereduak behatuz (benetakoak zein fikziozkoak) jokabideak ikasteko eta erreplikatzeko dugun gaitasunari dagokiona. Hori da, eskuarki, "Imitazioa" deitzen duguna. Modelatzean egoeraren aldagai batzuek eragiten dute, eta, beraz, haurrek eta nerabeek kontsumitzen dituzten indarkeriazko edukietan arreta jarri behar da narrazio-gako batzuetan.
 

Respuesta educativa


Hezkuntza-erantzuna

Telesailetan, liburuetan, filmetan eta bideojokoetan agertzen diren pertsonaiak bortitzak direnean, haurrak eta nerabeak jokabide-eredu desegokiak erabiltzen uzteak eta horiek imitatzeak kezkatu gaitzake. Nola jakin dezakegu eduki jakin batzuen imitazio-ahalmena? Galdera* hauek argibide batzuk ematen dizkigute:

  •     Erasotzailea pertsonaia erakargarria da?
  •     Posible al da biktimarekin enpatizatzea edo pertsonai laua bezala antzeztua izan da, nortasunik gabe?
  •     Argumentuak indarkeria justifikatzen du?
  •     Ba al dago armarik? Indarkeria fisikoa, psikologikoa edo egiturazkoa da?
  •     Indarkeria esplizituki adierazi da? Zenbat da edukiaren barruan?
  •     Indarkeriaren irudikapena errealista da ala ez?
  •     Ba al dago indarkeriaren sari edo zigorrik?
  •     Ikusten al dira indarkeriaren ondorioak?
  •     Indarkeria eta umorea lotzen ari dira?

 

* Iborraren egokitzapena, I. Nola informatu haurrei indarkeriari buruz. Reina Sofía Zentroa, 2007

 

UNICEFen konpromisoa irudien erabilerarekin, batez ere hezkuntza testuinguruetan

UNICEFen jarduerak mundu osoan haur eta nerabeek jasaten dituzten eskubideen urraketen lekuko izatera garamatza. Errealitate hori ezagutarazi behar dugu, gizartea justiziaren eta ekitatearen alde mobilizatu ahal izateko eta haurrei ahotsa eman ahal izateko, informaziorako eskubidea eta gure irudietan agertzen direnen irudirako eskubidearen babesa uztartuz.

Haurren eskubideak zabaltzeko eta sustatzeko gure lana ez dadin egon ordezkatutako pertsonen duintasunak merezi duen errespetuarekin eta irudia ikusten duenaren sentsibilitatearekin gatazkan, gure jarduera osoan eragina duten irudiak erabiltzeko kode zorrotzak erabiltzen ditugu. Irudi on asko geratzen dira kanpoan, irizpide horiek betetzen ez dituztelako.

Ikasgelan erabiltzeko proposatzen ditugun edukietan, prebentzio horiek zorroztu egiten ditugu, behar-beharrezkoa iruditzen baitzaigu gure jardueretan parte hartzen dutenak edozein indarkeria bisual edo narratibotatik babestea. Gure ustez, posible da haurrekin eta nerabeekin eskubideen, garapenaren, justiziaren eta ekitatearen funtsezko gaiez hitz egitea, oraindik barneratzeko prestatuta ez dauden edukiak azaldu gabe.

Ikasgelarako proposatzen ditugun irudiei buruzko zalantzarik edo iradokizunik baduzu edo informazio gehiago behar baduzu, jar zaitez gurekin harremanetan [email protected] helbidean.

 

Amaya López

Hezkuntza-edukiak editatzea - UNICEF

Bakearen Eguna jarduerak eta baliabideak

Portada del video

Amaya Lopez | 22/03/2022

Bideoa: Oleksandraren egunerokoa 

Bideo hau Bigarren Hezkuntzako ikasgeletan erabil daiteke gerrei eta mundu osoko milioika pertsona errugaberen bizitzei…

Bakearen koloreak - Haur hezkuntza jarduera

Amaya Lopez | 25/01/2018

Bakearen koloreak

Esta actividad nos permite entender un poco mejor la relación que existe entre el agua y la paz y cómo podemos evitar l…

Bakearen koloreak - Haur hezkuntza jarduera

Amaya Lopez | 25/01/2018

Bakearen koloreak

Bakearen kolore sinbolikoa zuria izan arren, kolore guztiak bakearen kolore izan daitezkeela jakiten lagunduko digun Ha…

Misio diplomatikoa - Bigarren Hezkuntzarako

Amaya Lopez | 25/01/2018

Misio diplomatikoa

Bigarren Hezkuntzarako bideratuta dagoen jarduera honek , gatazketan sortzen diren gaizki-ulertuen papera ikusten lagun…

Bakea babes dezagun - Lehen hezkuntzarako jarduera

Amaya Lopez | 25/01/2018

Bakea babes dezagun

Lehen Hezkuntzarako ekintza honen helburua indarkeriaren ondorioen inguruan gogoeta sustatzea da, eta horren harira, s…

Bakearen puzzlea - Haur hezkuntzarako jarduera

Amaya Lopez | 25/01/2018

Bakearen puzzlea

Indarkeria Ezaren eta Bakearen aldeko Eskola Eguna

Bakearen bingoa - Lehen hezkuntzarako jarduera

Amaya Lopez | 25/01/2018

Bakearen bingoa

Lehen Hezkuntzarako jarduera, beste pertsona batzuekin amankomunean ditugun gauzak ezagutzea eta bakea lortzeko akordio…

Bake ahotsak - Bigarren hezkuntzako jarduera

Amaya Lopez | 25/01/2018

Bake ahotsak

Gatazken ebazpenerako oinarrizko pausuak ematen ikasteko Bigarren Hezkuntzarako jarduera. Horrez gain, bakea lortzeko g…

Azken berriak blogean

Neska bat tren baten ondoan ibiltzen da

Amaya Lopez | 25/03/2022

Haur errefuxiatuen hezkuntza-inklusioa bultzatzea 

Milioi bat haur baino gehiagok ihes egin dute Ukrainatik gerraren ondorioz. Harrera herrialdeetako hezkuntza-sistema eg…

Bi mutilek karta batzuk irakurtzen dituzte ikasgelan

Amaya Lopez | 25/03/2022

Eskola bakoitza, aterpe bat

Gure ikasgeletan ukrainar ikasleak sartzeko haurren eskubideei buruzko gako batzuk.

Bakearen bi bandera zuri, errusieraz eta ukraineraz "bakea" hitza gainjartzen den

Amaya Lopez | 03/03/2022

Hitz egin dezagun мир -ri buruz: Bakea berdin esaten da ukranieraz eta errusieraz

Nola landu dezakegu ikasgeletatik Ukrainako gatazka: gure ikasleen kezka izan daitekeen gaia da, batez ere gure ikastet…

Aurpegi tristeak arbelean klarionarekin marraztuta

Amaya Lopez | 03/03/2022

Nola hitz egin haurrei ezbeharrei, larrialdiei eta hondamendiei buruz

Hezitzaile eta familientzako gomendioak haurrek eta nerabeek hondamendiei buruz dituzten zalantzak eta beldurrak lantze…

Ilustracion

Amaya Lopez | 16/09/2021

Kontzientzia heziz: Eskubideak, buruko osasuna eta hezkuntza

Buruko osasunerako eskubidea eta bizi-ohitura positiboen garapena bultzatzeko hezkuntzak duen papera. 2020-2021 ikastur…

Ura: Tanta bakoitza, altxor bat - Ikastetxeentzako erakusketa

Amaya Lopez | 10/02/2021

Ura: Tanta bakoitza, altxor bat - Ikastetxeentzako erakusketa

Hamar panelez osatutako erakusketa, ikastetxeek urarekin, garapen iraunkorrarekin eta haurren eskubideekin zerikusia du…

COVID-19 Inkesta

[email protected] | 22/04/2020

Nola ari dira irakasleak COVID-19aren krisiari aurre egiten?

400 irakasle inguruk parte hartu zuten inkesta batean, hezkuntza-komunitateak COVID-19aren aurrean duen erantzuna ezagu…

Otarteko solidarioa (6.maila B)

erlijiokoiraka… | 24/05/2019

Otarteko solidarioa (6.maila B)

Eskerrik asko parte hartzeagatik!! Zure laguntzari esker 302,15 euro lortu ditugu UNICEFi emateko. Denon artean gauza p…

Argazkia. Hogar San Jose Ikastetxeko ikasleak korrika

[email protected] | 29/03/2019

Gasteizko Hogar San Jose ikastetxean "NIGERRERAKO TANTAK" lasterketa ospatu dugu

 
iStockphoto.com/BRO Vector
 
© iStockphoto.com/BRO Vector
 

Kontzientzia hezten

Ikastaro hau une egokia izan daiteke gure ikastetxean ongizate psikosozialari eta bizi-ohitura osasungarriei buruz hausnartzeko eta zenbait gauza hobetzeko.

EZAGUTU GEHIAGO

 
Ilustración de la cabeza de una mujer
© iStockphoto.com/BRO Vector